czas bursztynu - wystawa stała muzeum

Zapraszamy do zwiedzania naszej wystawy pt. „Czas bursztynu”. Ekspozycja poświęcona jest historii powstania bursztynu oraz sposobom jego przetwarzania i wykorzystania na przestrzeni wieków. Wystawa czynna jest codziennie w godzinach 10-20. Wstęp jest bezpłatny.


  • Pochodzenie bursztynu
  • Inkluzje w bursztynie
  • Pozyskiwanie bursztynu
  • Obróbka bursztynu
  • Właściwości bursztynu

Skąd wziął się bursztyn ?

Bursztyn bałtycki jest kopalną żywicą drzew iglastych, które rosły na obszarze dzisiejszej Skandynawii ponad 40 milionów lat temu. Aby przekonać się o tym nie trzeba wykonywać skomplikowanych analiz chemicznych. Wystarczy przyjrzeć się bryłkom surowego bursztynu by na ich powierzchni odkryć odciski kory albo by zobaczyć zatopione w ich wnętrzu fragmenty gałązek.

Las bursztynodajny
Żywicujace drzewo
Hipotetyczna dolina rzeczna

Żywica spływała w miejsca uszkodzeń pni, gałęzi czy korzeni, pokrywała lub wypełniała miejsce zranienia, dzięki właściwościom odkażającym chroniła drzewo przed atakiem bakterii, wirusów i grzybów. Był to swoisty mechanizm obronny drzewa, który mimo upływu milionów lat jest dziś zupełnie taki sam. Prawdopodobnie w miejscu, w którym dziś znajduje się Morze Bałtyckie istniała kiedyś duża dolina rzeczna. Drzewa z żywicą, które wpadały do rzeki płynęły do jej ujścia i osiadały na dnie płytkiego morza. Drewno szybko się rozkładało, a żywica przykryta warstwami piasku po wielu milionach lat skamieniała i stała się bursztynem.

Bursztynowy wehikuł czasu

Czterdzieści milionów lat temu w zastygającej żywicy drzew bursztynodajnych zamknięta została cząstka tamtego świata. Ówczesne góry, których majestatyczne szczyty zdobiły niebo dawno rozsypały się w proch. Tamte morza wyschły, a na ich miejscu pojawiły się żyzne równiny, równiny stały się górami, a doliny - morzami. Świat w bursztynie nie zmienił się. Zwierzęta, które czterdzieści milionów lat temu nie zdołały się wydostać z lepkiej pułapki pozostały w niej zmumifikowane po dziś dzień. Po dziś dzień tkwią w bursztynie płatki kwiatów, które spadały wtedy wraz z końcem wiosny i krople jesiennego deszczu. To swoisty wehiuł czasu, dzięki któremu możemy zajrzeć daleko w przeszłość.

Metody pozyskiwania bursztynu

Prawdopodobnie najstarszą i jednocześnie najprostszą metodą pozyskiwania bursztynu jest zbieranie go na plaży. Podczas sztormów bursztyn, który zalega w osadach dennych wyrzucany jest na brzeg razem dużą ilością szczątków organicznych tworzących na plażach wały tzw. kidziny. Inną metodą stosowaną dziś dość powszechnie jest metoda hydrauliczno-otworowa. Za pomocą wysokowydajnych pomp i zespołu węży i rur kieruje się silny strumień wody pod powierzchnię ziemi. Woda wypłukuje zalegające pod ziemią warstwy osadów organicznych, w których znajdują się bryłki bursztynu i unosi je ku powierzchni.

Poławiacze bursztynu
Płukanie bursztynu
Kopalnia odkrywkowa

Dawniej dość powszechne były kopalnie szybowe. Były to najczęściej małe kilkumetrowe doły w ziemi zabezpieczone drewnianym szalunkiem. Ten typ wydobycia dominował głównie w głębi lądu gdzie dzięki działalności lądolodu skandynawskiego osady zawierające bursztyn były przenoszone często w postaci wielotonowych brył wtopionych w lód. Obecnie najwięcej bursztynu wydobywa się stosowaną również dawniej metodą odkrywkową. Kiedyś kopalnie takie były jednak niewielkie natomiast dziś to potężne kombinaty bursztynnicze, które dostarczają około 90% obecnego na rynku surowca.

Współczesne metody obróbki bursztynu

Zanim surowa bryłka bursztynu zamieni się w piękny wisiorek lub pierścionek musi przejść długą drogę. Na początku wydobyty lub zakupiony bursztyn jest przeglądany i segregowany. Aby najlepiej wykorzystać surowiec ogląda się każdą, nawet najmniejszą bryłkę i taka ocena decyduje o tym, co będzie się z nią działo dalej. Największe bryły tzw. unikaty kierowane są od razu do magazynu stanowiąc surowiec do prac artystycznych lub gotowy towar dla kolekcjonerów. Pozostały surowiec segregowany według wielkości, kształtu i spoistości materiału kierowany jest na dalsze etapy, z których pierwszym jest zazwyczaj zeszlifowanie wierzchniej, zwietrzałej warstwy na szlifierkach.

Bryłki przeznaczone do produkcji półfabrykatów przycina się następnie do żądanych kształtów używając do tego celu piły diamentowej. Pocięty na kanciaste kawałki bursztyn obrabiany jest dalej w kulkarkach i kaboszoniarkach gdzie podczas szlifowania na odpowiednio dobranych i wyprofilowanych tarczach zamienia się w kuliste koraliki bądź klasyczne biżuteryjne „oczka”. Uzyskane w ten sposób elementy z bursztynu poleruje się ręcznie lub przy użyciu bębnów polerskich. Produktem ostatecznym tych procesów są gotowe do montażu elementy, które całkowicie ręcznie, przy użyciu prostych narzędzi jubilerskich montuje się w srebrnych lub złotych oprawach.

Właściwości bursztynu

Cechą wyróżniającą bursztyn bałtycki spośród innych żywic kopalnych jest duża zawartość kwasu bursztynowego - 3-8%.

Dzięki dużej zawartości kwasu bursztynowego bursztyn bałtycki oddziałuje na ludzki organizm podnosząc jego odporność i poprawiając jego bilans energetyczny. Właściwości te, choć naukowo zbadane i o pisane dopiero współcześnie znane już były w starożytności. Wspominają o nich w swoich dziełach Hipokrates i Pliniusz Starszy, a po nich wielu nowożytnych badaczy na przykład św. Hildegarda, Awicenna czy Agricola. Wszyscy podkreślają niewątpliwą skuteczność bursztynu w zapobieganiu infekcjom czy uśmierzaniu bólu reumatycznego i migrenowego, a także jego dobroczynny wpływ na tarczycę. Najsilniej oddziałują surowe bursztyny noszone bezpośrednio przy ciele ponieważ najwięcej kwasu bursztynowego znajduje się w wierzchniej, zwietrzałej warstwie kamienia.

Po oszlifowaniu, po wypaleniu w autoklawie czy nawet po sprasowaniu bursztyn bałtycki nie traci jednak tych właściwości ponieważ nadal zawierają dostatecznie dużą ilość kwasu bursztynowego. Żywice kopalne z innych części świata w zdecydowanej większości nie mają tego składnika. Oprócz dobrze znanej nalewki bursztynowej produkuje się współcześnie pełne serie kosmetyków do pielęgnacji ciała, a także wiele leków homeopatycznych zawierających w swoim składzie bursztyn.



powrót